Công đoàn là gì? Vai trò của công đoàn đối với người lao động và trách nhiệm của doanh nghiệp được quy định như thế nào theo Luật Công đoàn 2024? Trong bài viết này, FAST sẽ giúp bạn hiểu rõ các quy định mới nhất.
Tóm tắt ý chính:
|
1. Công đoàn là gì?
Công đoàn là tổ chức chính trị – xã hội rộng lớn, được thành lập trên cơ sở tự nguyện của người lao động tại các cơ quan, đơn vị, doanh nghiệp, có mục đích đại diện và bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp, chính đáng của người lao động. Theo Luật Công đoàn 2024 (có hiệu lực từ ngày 1/7/2025), Công đoàn Việt Nam là tổ chức duy nhất đại diện của người lao động ở cấp quốc gia trong quan hệ lao động.
Khác với các tổ chức nội bộ doanh nghiệp khác, công đoàn hoạt động độc lập về mặt tổ chức, có hệ thống xuyên suốt từ cấp cơ sở (tại doanh nghiệp, cơ quan) đến cấp trung ương là Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam. Người lao động tham gia công đoàn trên cơ sở tự nguyện và được gọi là đoàn viên công đoàn.
>>> Xem thêm: Quyền lợi là gì? Phân biệt quyền lợi và phúc lợi chi tiết
Công đoàn có mục đích đại diện và bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp, chính đáng của người lao động
2. Vai trò và trách nhiệm của công đoàn
Công đoàn không chỉ là nơi sinh hoạt tập thể của người lao động mà còn giữ nhiều vai trò quan trọng trong quan hệ lao động và đời sống xã hội.
2.1. Đại diện và bảo vệ quyền lợi người lao động
Đây là vai trò cốt lõi nhất của công đoàn. Tổ chức công đoàn đại diện cho người lao động trong việc thương lượng, ký kết thỏa ước lao động tập thể với người sử dụng lao động; tham gia giải quyết tranh chấp lao động; đồng thời chăm lo đời sống vật chất, tinh thần cho đoàn viên và người lao động. Luật Công đoàn 2024 còn bổ sung quy định về trách nhiệm chăm lo của công đoàn, trong đó có việc tham gia đầu tư xây dựng nhà ở xã hội, công trình văn hóa, thể thao phục vụ đoàn viên và người lao động.
Vai trò cốt lõi của công đoàn là Đại diện và bảo vệ quyền lợi người lao động
2.2. Tham gia xây dựng chính sách lao động, tiền lương, BHXH
Công đoàn có quyền và trách nhiệm tham gia ý kiến, phản biện xã hội đối với các dự thảo văn bản quy phạm pháp luật, quy hoạch, kế hoạch, chương trình, đề án của cơ quan nhà nước có liên quan trực tiếp đến quyền, lợi ích của đoàn viên và người lao động, đặc biệt là các chính sách về tiền lương, bảo hiểm xã hội, an toàn vệ sinh lao động. Đây là điểm được quy định rõ hơn trong Luật Công đoàn 2024 so với luật cũ, nhằm tăng cường vai trò giám sát và phản biện xã hội của tổ chức công đoàn.
>>> Xem thêm: Lương cơ sở là gì? So sánh lương cơ sở và lương cơ bản
2.3. Giáo dục, nâng cao ý thức pháp luật
Công đoàn có trách nhiệm tuyên truyền, phổ biến đường lối, chủ trương của Đảng, chính sách và pháp luật của Nhà nước liên quan đến công đoàn và người lao động. Bên cạnh đó, công đoàn còn tổ chức các hoạt động đào tạo, nâng cao trình độ chuyên môn, kỹ năng nghề nghiệp, kiến thức pháp luật lao động cho đoàn viên, giúp người lao động tự bảo vệ quyền lợi của mình tốt hơn trong quan hệ lao động.
3. Quyền lợi của người lao động khi tham gia công đoàn
Khi gia nhập công đoàn, người lao động (đoàn viên) được hưởng nhiều quyền lợi thiết thực, cả về mặt pháp lý và phúc lợi.
3.1. Được bảo vệ khi tranh chấp lao động
Khi xảy ra tranh chấp lao động hoặc khi quyền lợi bị xâm phạm, đoàn viên công đoàn được công đoàn cơ sở đại diện, hỗ trợ trong quá trình thương lượng, hòa giải hoặc khởi kiện. Đoàn viên còn được hỗ trợ pháp lý miễn phí về các lĩnh vực liên quan đến công đoàn, lao động, việc làm, bảo hiểm xã hội, bảo hiểm thất nghiệp, bảo hiểm y tế và an toàn vệ sinh lao động. Đây là một trong những quyền lợi pháp lý quan trọng giúp người lao động yên tâm hơn khi phát sinh mâu thuẫn với người sử dụng lao động.
>>> Xem thêm: Các khoản trích theo lương năm 2026 của người lao động
3.2. Hưởng các phúc lợi từ quỹ công đoàn
Ngoài quyền được bảo vệ pháp lý, đoàn viên công đoàn còn được hưởng các phúc lợi từ nguồn tài chính công đoàn, như: quà tặng vào các dịp lễ, Tết; hỗ trợ khi gặp khó khăn, ốm đau, tai nạn; tham gia các hoạt động văn hóa, thể thao, tham quan, du lịch do công đoàn tổ chức hoặc phối hợp tổ chức; được tư vấn, hướng dẫn, hỗ trợ tìm việc làm, học nghề, nâng cao trình độ chuyên môn. Những phúc lợi này được trích từ đoàn phí công đoàn (do đoàn viên đóng) và kinh phí công đoàn (do doanh nghiệp đóng), góp phần cải thiện đời sống vật chất, tinh thần cho người lao động.
Đoàn viên công đoàn được hưởng nhiều phúc lợi khi tham gia công đoàn
4. Trách nhiệm của doanh nghiệp với tổ chức công đoàn
Bên cạnh quyền lợi của người lao động, pháp luật cũng quy định rõ trách nhiệm mà doanh nghiệp, người sử dụng lao động phải thực hiện đối với tổ chức công đoàn.
4.1. Nghĩa vụ đóng kinh phí công đoàn 2% quỹ lương
Theo quy định tại Luật Công đoàn 2024, doanh nghiệp, đơn vị sự nghiệp không hưởng 100% lương từ ngân sách nhà nước, hợp tác xã, liên hiệp hợp tác xã và các cơ quan, tổ chức, đơn vị khác có sử dụng lao động đều phải đóng kinh phí công đoàn bằng 2% quỹ tiền lương làm căn cứ đóng bảo hiểm xã hội bắt buộc cho người lao động. Nghĩa vụ này áp dụng không phân biệt doanh nghiệp đã thành lập công đoàn cơ sở hay chưa.
Cần lưu ý phân biệt kinh phí công đoàn (do doanh nghiệp đóng, bằng 2% quỹ tiền lương làm căn cứ đóng BHXH) với đoàn phí công đoàn (do đoàn viên công đoàn đóng, bằng 1% tiền lương làm căn cứ đóng BHXH, áp dụng đối với người đã gia nhập công đoàn, theo Điều 30 Quyết định 1408/QĐ-TLĐ năm 2024). Doanh nghiệp không đóng, chậm đóng, đóng không đúng mức hoặc đóng không đủ số người thuộc đối tượng phải đóng kinh phí công đoàn đều là hành vi bị nghiêm cấm và có thể bị xử lý theo quy định.
Việc tính toán kinh phí công đoàn hàng tháng đòi hỏi doanh nghiệp phải cập nhật chính xác quỹ lương đóng BHXH, đặc biệt với doanh nghiệp có quy mô nhân sự lớn, biến động lao động thường xuyên. Phần mềm Fast HRM Online hỗ trợ doanh nghiệp tự động tính kinh phí công đoàn dựa trên quỹ lương thực tế của từng kỳ lương, đồng thời quản lý đầy đủ nghĩa vụ công đoàn của doanh nghiệp, giúp hạn chế sai sót khi tính thủ công và đảm bảo tuân thủ đúng thời hạn đóng theo quy định.
4.2. Tạo điều kiện cho hoạt động công đoàn cơ sở
Người sử dụng lao động có trách nhiệm tạo điều kiện thuận lợi để công đoàn cơ sở hoạt động, bao gồm: bố trí địa điểm, thời gian, phương tiện làm việc cho cán bộ công đoàn; phối hợp tổ chức hội nghị người lao động, thương lượng tập thể; cung cấp thông tin liên quan đến tình hình sản xuất kinh doanh khi công đoàn đề nghị để phục vụ việc đại diện, bảo vệ quyền lợi người lao động. Doanh nghiệp cũng không được can thiệp, gây khó khăn cho hoạt động hợp pháp của công đoàn cơ sở tại đơn vị mình.
Doanh nghiệp có trách nhiệm tạo điều kiện cho hoạt động công đoàn cơ sở
4.3. Những hành vi bị nghiêm cấm theo Luật Công đoàn
Theo Điều 10 Luật Công đoàn 2024, có nhiều hành vi bị nghiêm cấm trong hoạt động công đoàn mà doanh nghiệp cần đặc biệt lưu ý để tránh vi phạm, trong đó nổi bật là:
- Cản trở, gây khó khăn trong việc thực hiện quyền công đoàn của người lao động.
- Phân biệt đối xử đối với người lao động, cán bộ công đoàn vì lý do thành lập, gia nhập hoặc hoạt động công đoàn, ví dụ như: yêu cầu tham gia hoặc không tham gia công đoàn để được tuyển dụng, giao kết hợp đồng lao động; sa thải, kỷ luật, đơn phương chấm dứt hợp đồng vì lý do hoạt động công đoàn; phân biệt đối xử về tiền lương, thưởng, phúc lợi, thời giờ làm việc giữa đoàn viên và người không tham gia công đoàn.
- Không đóng, chậm đóng, đóng không đúng mức hoặc không đủ số người thuộc đối tượng phải đóng kinh phí công đoàn; quản lý, sử dụng kinh phí công đoàn không đúng quy định.
- Lợi dụng quyền công đoàn để vi phạm pháp luật, xâm phạm lợi ích của Nhà nước, quyền và lợi ích hợp pháp của cơ quan, tổ chức, doanh nghiệp, cá nhân.
Việc nắm rõ những hành vi bị nghiêm cấm này không chỉ giúp doanh nghiệp tránh các rủi ro pháp lý, bị xử phạt hành chính, mà còn góp phần xây dựng quan hệ lao động hài hòa, ổn định, tạo môi trường làm việc tích cực cho người lao động.
Thông tin liên hệ:
- Website: https://fast.com.vn/
- Email: info@fast.com.vn
- Fanpage: https://www.facebook.com/PhanMemFAST
- Zalo: https://zalo.me/phanmemfast