Ấn định thuế là gì và khi nào doanh nghiệp có thể bị cơ quan thuế áp dụng biện pháp này là vấn đề được nhiều kế toán và doanh nghiệp quan tâm hiện nay. Việc bị ấn định thuế không chỉ làm phát sinh thêm chi phí mà còn ảnh hưởng đến hoạt động tài chính và nghĩa vụ thuế của doanh nghiệp. Trong bài viết này, FAST sẽ cùng bạn tìm hiểu các trường hợp bị ấn định thuế, cách tính thuế và những hậu quả cần lưu ý.
1. Ấn định thuế là gì?
Căn cứ khoản 1 Điều 48 Thông tư 38/2015/TT-BTC, ấn định thuế là việc cơ quan thuế hoặc cơ quan hải quan xác định căn cứ tính thuế, số thuế phải nộp và yêu cầu người nộp thuế thực hiện nghĩa vụ thuế theo quy định.
Hiểu đơn giản, ấn định thuế là trường hợp cơ quan quản lý thuế xác định trực tiếp số tiền thuế mà doanh nghiệp hoặc cá nhân phải nộp thay vì để người nộp thuế tự kê khai. Việc hiểu rõ ấn định thuế là gì sẽ giúp doanh nghiệp hạn chế rủi ro bị truy thu, xử phạt và chủ động hơn trong công tác kế toán – thuế.
2. Phân biệt ấn định thuế và truy thu thuế
Ấn định thuế và truy thu thuế đều là biện pháp được cơ quan thuế áp dụng nhằm đảm bảo thu đúng, thu đủ ngân sách nhà nước. Tuy nhiên, hai khái niệm này có sự khác nhau về bản chất, căn cứ áp dụng và trách nhiệm của người nộp thuế.
| Tiêu chí | Ấn định thuế | Truy thu thuế |
| Bản chất | Cơ quan thuế xác định số thuế phải nộp thay cho người nộp thuế | Thu hồi phần thuế còn thiếu từ các kỳ báo cáo thuế
trước |
| Trường hợp áp dụng | Áp dụng khi không khai thuế, khai sai hoặc không cung cấp đủ hồ sơ, chứng từ | Áp dụng khi phát hiện kê khai thiếu thuế sau thanh tra, kiểm tra |
| Căn cứ xác định | Dựa trên dữ liệu, tài liệu thu thập hoặc phương pháp xác định của cơ quan thuế | Dựa trên chênh lệch giữa số thuế thực tế phải nộp và số đã nộp |
| Nghĩa vụ của người nộp thuế | Phải nộp theo số thuế bị ấn định | Phải nộp bổ sung phần thuế còn thiếu |
| Rủi ro phát sinh | Có thể bị xử phạt vi phạm hành chính về thuế | Có thể phát sinh tiền phạt và tiền chậm nộp |
>> Xem thêm: Mức phạt chậm nộp thuế và cách tính tiền phạt chi tiết
>> Xem thêm: Báo cáo thuế là gì? Cách làm báo cáo thuế theo Quy định
3. Các trường hợp bị ấn định thuế
Căn cứ Luật Quản lý thuế 2019, việc ấn định thuế được áp dụng khi cơ quan quản lý thuế phát hiện người nộp thuế có sai phạm trong quá trình kê khai, hạch toán hoặc thực hiện nghĩa vụ thuế. Quy định này hiện áp dụng cho cả doanh nghiệp trong nước và doanh nghiệp có hoạt động xuất nhập khẩu.
Doanh nghiệp vi phạm pháp luật về thuế bị ấn định thuế
Theo Điều 50 Luật Quản lý thuế 2019, cơ quan thuế có quyền ấn định thuế đối với doanh nghiệp khi phát hiện việc kê khai, hạch toán hoặc cung cấp thông tin thuế không đúng quy định. Các trường hợp thường gặp gồm:
- Không đăng ký, kê khai hoặc bổ sung hồ sơ thuế theo quy định
- Kê khai sai, thiếu trung thực hoặc xác định sai nghĩa vụ thuế
- Không cung cấp đầy đủ sổ sách kế toán, hóa đơn, chứng từ phục vụ kiểm tra thuế
- Không chấp hành thanh tra, kiểm tra của cơ quan thuế
- Hạch toán, giao dịch hoặc sử dụng hóa đơn không đúng quy định
- Có dấu hiệu trốn thuế, tẩu tán tài sản hoặc giảm nghĩa vụ thuế trái quy định
- Không kê khai hoặc cung cấp thông tin về giao dịch liên kết theo yêu cầu
Doanh nghiệp hàng hóa xuất nhập khẩu bị ấn định thuế
Theo Điều 52 Luật Quản lý thuế 2019, cơ quan hải quan có quyền ấn định thuế đối với doanh nghiệp xuất khẩu, nhập khẩu khi phát hiện việc kê khai hoặc xác định nghĩa vụ thuế không đúng quy định. Các trường hợp thường gặp gồm:
- Sử dụng tài liệu không hợp pháp hoặc kê khai thuế sai quy định
- Không khai thuế, khai thiếu hoặc xác định sai nghĩa vụ thuế xuất nhập khẩu
- Chậm cung cấp hồ sơ, chứng từ hoặc không giải trình theo yêu cầu của cơ quan hải quan
- Không chấp hành quyết định kiểm tra, thanh tra hải quan
- Không phản ánh đầy đủ số liệu kế toán liên quan đến thuế xuất nhập khẩu
- Khai sai trị giá hàng hóa hoặc thực hiện giao dịch không đúng bản chất kinh tế
- Không tự xác định được số thuế phải nộp hoặc bị phát hiện kê khai sai quy định
>>> Xem thêm: Cách hạch toán hàng nhập khẩu và thuế nhập khẩu
4. Hậu quả khi bị ấn định thuế
Việc bị ấn định thuế có thể ảnh hưởng lớn đến hoạt động tài chính và uy tín của doanh nghiệp. Một số hậu quả phổ biến gồm:
- Phải nộp bổ sung số tiền thuế do cơ quan thuế xác định
- Phát sinh tiền phạt và tiền chậm nộp theo quy định
- Tăng nguy cơ bị thanh tra, kiểm tra thuế trong các kỳ tiếp theo
- Ảnh hưởng đến dòng tiền và kế hoạch tài chính của doanh nghiệp
- Mất nhiều thời gian cho việc giải trình, đối chiếu hồ sơ với cơ quan thuế
- Gây ảnh hưởng đến uy tín doanh nghiệp khi làm việc với đối tác, ngân hàng hoặc cơ quan quản lý
Doanh nghiệp nên kiểm soát chặt chẽ chứng từ, hóa đơn và dữ liệu kế toán để hạn chế rủi ro bị ấn định thuế trong quá trình hoạt động.
5. Trách nhiệm của cơ quan quản lý thuế trong việc ấn định thuế
Trong quá trình thực hiện ấn định thuế, cả cơ quan quản lý thuế và người nộp thuế đều có trách nhiệm tuân thủ đúng quy định pháp luật nhằm đảm bảo tính minh bạch và chính xác trong việc xác định nghĩa vụ thuế.
5.1. Trách nhiệm của cơ quan quản lý thuế
Cơ quan quản lý thuế có trách nhiệm thực hiện việc ấn định thuế đúng quy định pháp luật và thông báo rõ ràng cho người nộp thuế về quyết định xử lý thuế. Cụ thể, cơ quan thuế cần:
- Thông báo bằng văn bản về việc ấn định thuế cho người nộp thuế
- Nêu rõ lý do, căn cứ pháp lý và số tiền thuế phải nộp
- Xác định thời hạn nộp thuế theo quy định
- Ghi nhận đầy đủ nội dung ấn định thuế trong biên bản thanh tra, kiểm tra hoặc quyết định xử lý thuế
- Đảm bảo việc ấn định thuế được thực hiện minh bạch, khách quan và đúng quy trình
- Hoàn trả phần thuế nộp thừa nếu kết quả giải quyết khiếu nại hoặc quyết định của tòa án xác định số thuế thực tế thấp hơn mức đã ấn định
- Yêu cầu người nộp thuế nộp bổ sung nếu số thuế thực tế phải nộp cao hơn số đã ấn định trước đó
5.2. Trách nhiệm của người nộp thuế
Người nộp thuế có trách nhiệm thực hiện đầy đủ nghĩa vụ thuế theo quyết định của cơ quan quản lý thuế, kể cả trong trường hợp đang khiếu nại hoặc khởi kiện. Người nộp thuế cần:
- Nộp đầy đủ số tiền thuế bị ấn định đúng thời hạn
- Chủ động phối hợp giải trình với cơ quan thuế khi được yêu cầu
- Cung cấp đầy đủ hồ sơ, chứng từ và tài liệu liên quan
- Kê khai thuế trung thực, chính xác theo quy định
- Lưu trữ sổ sách kế toán và hóa đơn đầy đủ để phục vụ đối chiếu khi cần thiết
- Thực hiện quyền khiếu nại hoặc khởi kiện nếu không đồng ý với quyết định ấn định thuế
- Chứng minh căn cứ khiếu nại bằng các tài liệu hợp lệ theo quy định pháp luật
Doanh nghiệp nên thường xuyên rà soát dữ liệu kế toán và nghĩa vụ thuế để hạn chế các sai sót có thể dẫn đến bị ấn định thuế trong quá trình hoạt động.
6. Câu hỏi thường gặp
6.1. Nguyên tắc ấn định thuế là gì?
Việc ấn định thuế phải được thực hiện đúng quy định pháp luật, đảm bảo công khai, khách quan và có căn cứ rõ ràng dựa trên hồ sơ, dữ liệu, tài liệu do cơ quan thuế thu thập hoặc người nộp thuế cung cấp, đồng thời phù hợp với thực tế hoạt động sản xuất kinh doanh và nghĩa vụ thuế của người nộp thuế.
6.2. Công thức tính số tiền ấn định thuế là gì?
Tùy từng trường hợp, cơ quan thuế sẽ áp dụng phương pháp xác định doanh thu, tỷ lệ thuế hoặc dữ liệu đối chiếu để tính số thuế phải nộp.
| Công thức tham khảo: Số thuế bị ấn định = Doanh thu ấn định × Tỷ lệ thuế suất |
Trong đó:
- Doanh thu ấn định được cơ quan thuế xác định dựa trên dữ liệu điều tra, hóa đơn, chứng từ hoặc mức doanh thu của các cơ sở kinh doanh cùng ngành nghề
- Tỷ lệ thuế suất sẽ áp dụng theo quy định pháp luật tương ứng với từng lĩnh vực hoạt động
6.3. Đại lý thuế có được thay mặt doanh nghiệp làm việc với cơ quan thuế không?
Trong thực tế, doanh nghiệp có thể ủy quyền cho đại lý thuế thực hiện nhiều công việc liên quan đến kê khai, nộp thuế, giải trình hồ sơ hoặc làm việc với cơ quan thuế theo phạm vi được thỏa thuận trong hợp đồng dịch vụ. Việc sử dụng đại lý thuế giúp doanh nghiệp tiết kiệm thời gian, hạn chế sai sót trong quá trình kê khai và hỗ trợ xử lý các vấn đề phát sinh về thuế hiệu quả hơn.
Hiểu rõ ấn định thuế là gì sẽ giúp doanh nghiệp chủ động hơn trong việc kê khai, lưu trữ chứng từ và thực hiện nghĩa vụ thuế đúng quy định. Việc bị ấn định thuế không chỉ làm phát sinh chi phí truy thu, tiền phạt mà còn ảnh hưởng đến hoạt động tài chính và uy tín doanh nghiệp. Vì vậy, doanh nghiệp nên xây dựng quy trình kế toán – thuế chặt chẽ và ứng dụng các giải pháp quản lý như FAST để kiểm soát dữ liệu hiệu quả, hạn chế rủi ro sai sót trong quá trình kê khai và quyết toán thuế.
Thông tin liên hệ:
- Website: https://fast.com.vn/
- Email: info@fast.com.vn
- Fanpage: https://www.facebook.com/PhanMemFAST
- Zalo: https://zalo.me/phanmemfast
Xem thêm các bài viết liên quan
Sắc thuế là gì? Các loại sắc thuế hiện hành tại Việt Nam
Các mức thuế thu nhập doanh nghiệp mới 2026 chi tiết
Đại lý thuế là gì? Vai trò và So sánh dịch vụ đại lý thuế